www.kashanart.com::خانه هنرمندان کاشان، خانه تاریخی تاج آيين هاي كاشان

              

                                  صفحه اصلي           اخبار            نظرات شما         پرسش و پاسخ        برنامه هفتگي           مقالات       

پنجشنبه، 10 فروردين ماه ، 1396     

منوی سایت

آثار مرمتی کاشان

آثار مرمتی کاشان

تلفیق

تلفیق معماری سنتی و مدرن

 

 

پیوندها

       مراکز دولتی - شهری

        دانشگاهها

      اقامتگاه ها

        ديگر سايت ها

 

آمار

صداو سیما

برای مشاهده سایت صدا و سیما اینجا را کلیک کنید.

آيين هاي كاشان

آيين هاي قبل از اسلام در كاشان

آيين هاي بصري كاشان      آيين هاي نوايي كاشان :
1- صله رحم                                     1- نقاره زني
الف – عيد نوروز                                 2- مرشدي
ب – مراسم عقد كنان                        3- لالايي
ج – مراسم جشن عروسي                 4- شاهنامه خواني
د - شب يلدا                                     5- حماسه خواني و نقل حماسي
ه – عيادت از بيماران                          6 - قصه گويي
و – از عزا در آوردن                              7- جارچي
ز – جشن زايمان
2- ذبح قرباني
3- نذورات
4- خاك بر سر پاشيدن
5- سفره هفت سين
6- سيزده بدر
7- آب ريزان
8- چهارشنبه سوري
9- مراسم خواستگاري
10 معركه گرفتن
11- هوم بابايي ( هان بابايي )






آيين هاي بعد از اسلام در كاشان

آيين هاي بصري كاشان -     آيين هاي نوايي كاشان
1- مراسم نماز جمعه                    1- سقاخواني
2-مراسم نماز عيد فطر                  2- فرات خواني
3-مراسم نماز عيد قربان                3- پيش خواني
4-صله رحم                                 4- چاووش خواني
الف – مراسم عيد غدير خم            5 - بحرطويل خواني
ب – مراسم ختم                          6 - وداع خواني
ج – پرس                                     7 - زنگ حيدري
د – زوار گزاران                              8- ذاكري
5- مراسم سنتي و مذهبي قاليشويان    9- طلوعي
6- مراسم ختم قرآن                      10- سنج زني
7- مراسم ختم سوره انعام             11- سحر خواني
8- سقايي                                  12-مناجات خواني
9- دخيل بستن                            13 - گلدسته خواني
10- مراسم شمع زني                   14- اذان
11- لتوي مسگران                        15- تلاوت
12- مراسم قاشق زني                  16- منقبت خواني
13-توغ گرداني                             17- خيل عرب
14- كتل گرداني
15- بيرق گرداني
16- جريده گرداني
17- گهواره حضرت علي اصغر (ع)
18- مراسم شام غريبان
19- مراسم شتر كشان
20- علمات گرداني

مرشدي
مرشدي بنا به تعريف عامه مردم به شخصي كه بر سردم مي نشيند ، گفته مي شود از آنجا كه سردم محل ذكر اسماء جلاله و شرافت و انسانيت ، مرشد نيز از احترام خاص برخوردار است . ورزش باستاني از كهن ترين ورزش ها نزد ايرانيان است در ورزش باستاني اقتداي پهلوانان به مقتداي خويش حضرت علي ابن ابيطالب (ع) مي باشد آنان در شادي علي شادي مي كنند و در غم علي مي گريند . مرشد در ايام محرم با اشعار خاص خود به حضرت علي (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س)تسليت مي گويند
نوع اشعار مرشدي در محرم با روزهاي ديگر متفاوت است . مرشد با خواندن آن نوع شعر ها و با آهنگ خاص ، پهلوانان را به سوگ مي نشاند و در اين جاست كه يكي ديگر از هنرهاي عاشورايي را مي توان در سوگ و مويه ديد در ايام تاسوعا و روزها شهادت حضرت علي ابن ابيطالب (ع) مرشد و زورخانه از ضرب استفاده نمي كنند گويا در اين سه روز شنيدن صداي ضرب نزد مستمعين اكراه دارد آنها اين روزها مي گريند و از طعام نذري حضرت سيد الشهداء(ع)سير ميشود.

خيل عرب
بعد از جنايت سپاهيان يزيد ابن معاويه و زماني كه سپاهيان از صحراي كربلا رفتند پيكرهاي شهداء برزمين مانده بود و كسي جرات به خاك سپاري آنها را نداشت زنان طايفه بني اسد كه نزديكي زمين كربلا زندگي مي كردند . با بيل و چوب و هر وسيله ديگر به طرف دشت كربلا رفتند تا پيكرهاي شهدا را به خاك سپارند . مردان آنها متاثر شدند و خود براي خاك سپاري شهدا اقدام كردند
در عربي، خيل همان گروه است و عربها هم كه همان اهالي بني اسد بوده اند با هر وسيله اي توانستند پيكرها را به خاك سپردند . هم اينك به صورت نمادين اين داستان با عنوان خيل عرب در نوش آباد اجرا مي شود و در عين حال كه همان طايفه بني اسد را شرح مي دهد با ضربات ريتم داري كه توسط ني هايي كه در دست دارند توليد مي كنند يكسري اشعار موزون مي خوانند كه خود نوعي ريتم ايجاد كرده است و نوع اشعاري كه خوانده مي شود خود داراي وزن و دستگاه موسيقيايي مي باشد و بيشتر در مايه سه گاه اجرا مي شود

سنج زني (سنگ زني)
بنا بر روايت سينه به سينه سنگ زن ها ، همان وقت كه سپاه ملعون شمر قصد كرد با اسبان روي پيكر هاي بيجان امام حسين(ع) بتازند عده اي مي گذشتند و اين واقعه را ديدند ، از سپاهيان خواستند تا اين كار را نكنند ولي آنها به كار خودشان ادامه دادند آن عده از همه طرف به سمت سپاهيان سنگ پرتاب كردند تا آنها را از اين عمل زشت باز دارند ولي موفق نشدند
اين كار به شكل نمادين انجام ميشود و گروهي با چوب هايي كه به آنها سنگ يا سنج گفته مي شود ودر كف دست قرار دارد اشعار خاصي را به گويش محلي ( كه در قديم مورد استفاده اهالي وشا ،آران و بيدگل) بوده است ، مي خوانند
ولي مي توان به گونه اي ديگر اين اجرا را تعريف كرد و آن اينكه عده اي جان بركف با سلاحي كه همانا سنگ است و با اجراي يك نوع موسيقي كه به مايه شور بغداد نزديك است آمادگي حمله به دشمنان را دارند و منتظر دستور فرمانده خودشان كه همانا حضرت سيد الشهداء است مي باشد اين آيين با دهي خواني كه در آواز شور بغداد است اجرا مي شود و با ضربي شور بغداد به اتمام مي رسد سنگ زني يا سنج زني در مناطق ديگري نيز اجرا مي شود مثلا در ابيانه 7 كيلومتري جنوب غربي كاشان به سنگ زني ، جاق جاقه زني يا جقجقه زني مي گويند
جقجقه زني در لغت به معناي ايجاد صداهاي مبهم و نامفهوم تعريف شده است در روستاي ابيانه جاق جاقه زني با ريتمي كاملا متفاوت با شكل نمايشي توصيفي اجرا مي شود

وداع خواني
مي توان گفت وداع خواني از سوزناك ترين قسمت هاي يك تعزيه به شمار مي رود وداع خواني را جداي از تعزيه بصورت گروه خواني نيز مي خوانند در وداع خواني يك نفر مي خواند و يك نفر جواب مي دهد و گروه شاه بيت را تكرار مي كنند وداع خواني در آواز شوشتري اجرا مي شود

بحر طويل خواني
بحر طويل خواني نوعي از صنعت شعري است كه در محرم عموما و در تعزيه خصوصا ، اجرا مي شود . بحر طويل خواني در تعزيه به فرا خور صحنه و در دستگاه موسيقيايي كه مجري در آن هنگام اجرا مي كنند خوانده مي شود به عنوان مثال در تعزيه حضرت عباس (ع) در تقابل شمر و حضرت عباس (ع) بحر طويل در مايه شور يا ماهور اجرا مي شود

چاوش عزا
چاوش در فرهنگ لغت اين چنين تعريف شده است فردي كه در جلوي كاروان حركت مي كند و اشعاري را با صداي رسا و بلند مي خواند و ديگر اينكه اعلان ورود زائرين را مي گويند در قديم به دليل نبودن وسايل اطلاع رساني براي خبر ورود زوار از شخصي خوش صدا استفاده نموده و او را در جلوي زائرين حركت داده تا ديگر مردم از رسيدن آنها با خبر شوند . چاووش خوان ها اشعار زيادي پيرامون ائمه مي دانند و آنها را با الحاني خوش و زيبا آواز مي دهند . شايد يكي ازدلايل اهميت چاووش خوان ها و احترام مردم به آنها همين هنر بالاي او در حفظ اشعار و صداي خوش آنها باشد وقتي چاووش خوان بانگ سر مي داد كه "اين زائر از خاك حسين آمده " مردم از شوق ديدار بارگاه حسين مي گريستند و يا وقتي مي گفت "اين زائر حامل پيامي ازسوي بارگاه حسين(ع) يا عباس (ع) است و تربت آنجا را آورده " مردم سراسيمه مي آمدند و زائر را مي ديدند . اين احساس در درون مردم كه چاووش خوان پيك زوار امام حسين (ع) است هميشه وجود داشت و اين چاووش خوان زبان حال زوار مي شد و مردم چاووشي را با گوش دل و جان گوش مي دادند در آن حال و هواي آمدن زائر مردم گوش جان مي دادند و چاووش خوان مي خواند و اشك ديدار حسين و يارانش در چشم مردم حلقه ميزد طهارت و وضو چاووش خوان به اين وابستگي مردم وصل مي شود و ناخود آگاه ذهن مردم را به بارگاه ائمه مي برد چاوش خوان هميشه در تاريخ شيعي از مقام و منزلت بالايي برخوردار است
بازار بزرگ شهر كه محل تجارت و معامله بود به دليل وجود افراد متفاوت از هر گروه و صنفي مكان مناسبي براي اعلام فرارسيدن ماه محرم بود . چاووش عزا با پرچم سياه در دست و پرچم سبز به روي كتف در طول بازار حركت كرده و رسيدن ماه عزا را به كسبه و مردم اطلاع مي دادند و براي مستمعين ياد آور مي شد كه فردا روز اول ماه محرم الحرام است زيرا چاووش عزا با سر دادن اشعار ورود كاروان امام حسين (ع) را به صحراي كربلا يكروز قبل از محرم خبر مي دهد چاووش عزا در دستگاه موسيقي سنتي ايراني در آواز ماهور و بيات ترك اجرا مي شود

تعزيه خواني
تعزيه كه همان نمايش مذهبي و ديني به شمار مي رود نزد مسن ترين و كم سن ترين ايرانيان نامي آشناست. در تمدن ها و سرزمين هايي كه داراي قدمت هستند اكثر نمايش هاي كلاسيكي كه اجرا مي شود با نمايش هاي آييني مذهبي رشته پيوند دارند. حتي در ايران قبل از اسلام نيز نمايش ديني (تعزيه) آيين ايرانيان مرسوم بوده است و بنا به هنر و ذوق بالايي كه در ميانشان بوده فقدان آن فرهنگ و با آن عزيز را طي نمايش ديني – مذهبي به نسل هاي بعدي نشان داده اند و در سوگشان مويه مي كرده اند. براي مثال در فقدان فرهنگ آيين سووشون كه جز در نمايش هاي ديني باستاني ما به شمار مي رود و يا فقدان از دست دادن ميترا با عنوان صاحب ميترا كه به شكل نمايش هاي صورتك انجام مي شده نشان مي دهد كه تعزيه از كهن ترين نمايش هاي ديني نزد ايرانيان است.

زنگ حيدري
آيين كهن زنگ حيدري نيز نوعي آرايه ادبي به حساب مي آيد .در آيين زنگ حيدري در نوش آباد (متأسفانه حدود نيم قرن است كه ديگر اجرا نمي شود) زنگ كهني را به پاي منبر مسجدي مي بسته اند و سقا خان ها پاي زنگ مي نشستند و به اشعار خواننده زنگ حيدري گوش فرا مي دادند. زنگ حيدري منقوش و متبرك به آيات قرآني است كه صدايي بس دلنشين دارد شخصي كه از معتمدين و مسن ترين افراد جامعه مي باشد مسئول زدن زنگ است.او بالاي منبر رفته و با خواندن اشعاري خاص در پايان هر دو بيت يك بار به زنگ ضربه زده و صداي آن را به گوش مستمعين مي رسانده است.از آرزوهاي پاي منبر نشينان اين است كه روزي به زنگ دست بزنند.تقدس زنگ به واسطه آياتي كه بر آن منقوش بوده بسيار بالا و نزد مردم محترم است.زنگ حيدري در دستگاه دشتي كه نوعي آواز است خوانده مي شود كه براي همگان قابل تشخيص و درك است


پيش خواني
پيش خواني نوعي سوگ و مويه است كه در بعضي از روستاهاي منطق كوهستاني انجام مي شود شكل خواندن پيش خواني شبيه سقا خواني ولي محتواي شعري آن متفاوت است دربعضي از اشعار پيش خواني به طبيعت متوسل مي شوند استفاده از هنر آرايه ادبي در پيش خواني نيز ديده مي شود و از آنجايي كه ايرانيان باستان به طبيعت تا حد پرستش اعتقاد داشته اند و اين اعتقاد با ايمان به ا... النور السموات والارض بوده است در بعضي از اشعار نيز اين اعتقاد ديده مي شود بطور مثال مي گويند : اي فلك حيف از حسينم ، اي زمان حيف از حسينم ، آسمان حيف از حسينم . در اين اشعار طبيعت جاندار و داراي شخصيت و اين طور احساس مي شود كه آنها صدايشان را مي شنوند و در اين انديشه اند كه فلك يا زمانه صدايشان را به گوش نور مطلق كه همان خداوند الرحم الرحيم است مي رساند روستاي وش ، ابيانه ، هنجن و تعدادي از روستاهاي كوهستاني اين نوع اشعار را زياد مي خوانند مي بينيم كه در كوير فرات خواني رايج است و در كوهستان اين نوع كه ذكر شد

سقا خواني
سقا يعني آب دادند به چشمه در قديم آب رساني توسط سقاها صورت مي گرفت است سقاها توسط كوزه و يا ظروف ديگر ، آب از آب انبار آورده و نزد خانه ها برده و به مردم مي دادند آب ، نماد زندگي و آباداني است و از اين رو از اهميت و ارزش بالايي برخوردار بوده است از زيبايي آب ، در باغ ها و كاخ ها گرفته تا صداي آب ، كه معماران ايراني به بهترين شكل از آن بهره مي جستند ايرانيان قديم اعتقاد داشته اند كه آب مي فهمد آب احساس دارد و آب نوشنده خود را درك مي كند . آنها مي دانستند كه صداي آب آرامش مي دهد و طراوت آب باعث لطافت روح مي شود آب در نزد ايرانيان تا آن حد مقدس بوده كه براي آن قرباني مي دادند هرگاه باران مي باريد نماز شكر مي گذاردند . هرگاه آب رودخانه ها كم مي شده قرباني مي داند
پس از واقعه تلخ و عظيم عاشورا آب نزد ايرانيان معناي ديگري به خود گرفت آب آن عنصري كه ايرانيان بيشتر در زيبايي و عظمت آن تفكر مي كردند قالبي ديگر گرفت با ديدن آب مي گريستند و به سوگ نشستند . هنر ايراني نيز پيرامون آب بعد از واقعه عاشورا شكل ديگري گرفت . اشعار شعرا معناي ديگري پيدا كرد و حس ايرانيان – حتي آناني كه شيعه – نبودند به لحاظ مفهومي تغيير كرد ديگر آب نه تنها پرستيده نشد بلكه مورد ملامت و نكوهش قرار گرفت . آب رسان ها در ايام سوگ و مويه حضرت ابا عبدا... الحسين سقا شدند . سقاي عزاداران سالار شهيدان و سردارش قمر بني هاشم حضرت ابوالفضل (ع) .
سقا ها با يك دست مشك و با دست ديگر كاسه در دست داشتند و ميان عزاداران مي رفتند و تشنگان را سيراب مي كردند و اشعاري را در غم فراق حضرت سيد الشهدا و يارانش به زبان آورده تا نوشنده آب را بيشتر به ياد امام حسين و يارانش بيندازد و اين يكي از هنرهاي عاشورايي است سقا خواني اشعاري است كه عموما سقاها براي تمامي ائمه و وقايع تاريخي آنان مي خوانند از قديمي ترين هنر نوايي مي توان سقا خواني را نام برد تمام آواز ها ، نغمات و آهنگ هاي سقايي برگرفته از موسيقي اصيل ايراني است و هر كدام به فراخور مطلب و پيام در قالبي يكي از دستگاه ها و آواز هاي : دشتي ، بيات ترك ، ابوعطا ، ماهور ، سه گاه و ... ميباشد .


Print
 
هتل خانه تاریخی تاج
ALL right reserved by ITSC
.