03155224868

خانه تاریخی تاج خانه تاریخی تاج

تپه های سیلک

 

 

    محوطه باستاني سيلك در ضلع جنوب غربي شهر كاشان و در سمت راست جاده كاشان به فين (خيابان اميركبير) واقع شده كه شامل دو تپه شمالي و جنوبي، به فاصله 600 متري از هم و دو گورستان الف و ب است.

گورستان الف با قدمت 3500 ساله در 200 متري جنوب تپه جنوبي قرار داشت كه امروزه بر روي آن بلوار 24 متري اميرالمومنين كشيده شده و گورستان ب نيز با قدمت 3000 ساله در زير باغ ها و زمينهاي كشاورزي ضلع غربي تپه قرار گرفته است.

 

چگونگي كشف تپه ها:

با پيدا شدن چند ظرف سفالي زيبا در اوايل سال 1933 ميلادي در پاريس و شناخته شدن محل اكتشاف اين ظروف كه در سيلك كاشان بود، مشاور موزه ملي فرانسه را بر آن داشت تا در اكتبر همان سال مجوز حفاري در اين نقطه مهم را گرفته و هيئت فرانسوي به سرپرستي پروفسور رومن گيرشمن را مامور حفاري در سيلك كاشان نمايد. هيئت باستان شناسي فوق طي سه فصل (سالهاي 1933،1934و 1937) تپه ها را كاوش نموده و بلافاصله در سال 1938 گزارش آن را در دو مجله تحت عنوان سيلك كاشان به زبان فرانسه در پاريس منتشر نمود.

بعد از كاوش هاي هيئت فرانسوي و گذشت حدود 70 سال، هيئت باستان شناسي طرح بازنگري سيلك با مجوز رسمي از سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور، به سرپرستي دكتر صادق ملك شهميرزادي پنج فصل كاوش را در سالهاي 1380 تا 1385 در دو تپه شمالي و جنوبي انجام دادند.

 

ـ چكيده نتايج به دست آمده در طي كاوشهاي باستان شناسي دو هيئت فرانسوي و ايراني:

نتايج به دست آمده از كاوش هاي باستان شناسي در محوطه و تپه هاي باستاني سيلك شش دوره فرهنگي متمايز را مشخص نمود كه از قديم به جديد عبارتند از:

 

دوره اول و دوم: اين دو دوره استقراري قديمي ترين و يا اولين دوره استقراري سيلك در تپه  شمالي و حدود هفت هزار سال پيش است. بر اساس گزارش گيرشمن (باستان شناس فرانسوي) ساكنان اوليه تپه هاي سيلك در كلبه هاي موقت كه آنها را از ني و شاخه هاي درختان مي ساختند و روي آنها را گل اندود مي كردند ساكن بودند.سپس خانه ها با ديوارهاي چينه اي و در دوره دوم با خشتهايي كه با دست شكل داده شده بود ساخته شدند.

مردمان ساكن تپه شمالي ظروف سفالي خود را تماماً با دست ساخته و در كوره هاي ابتدايي مي پختند. در دوره دوم علاوه بر نقش هاي هندسي، سطح سفال را با نقوش گياهي و حيواني نيز تزئين مي كردند.

 نيازهاي غذايي مردمان اين دوره علاوه بر شكار و جمع آوري، از طريق كشاورزي و شباني (رمه هاي كوچك بز و گوسفند) تأمين مي شد. همچنين آنها از رگه هاي طبيعي مس براي ساختن زيورآلات كوچك استفاده مي كردند. مردمان سيلك در اين دوره، مردگان خود را در حالي كه بدن آنها را با قشر نازكي از محلول گل اُخرا پوشش مي دادند به همراه هدايايي در زير كف منازل خود دفن مي كردند.

  

دوره سه: در حدود 6100 سال پيش، ساكنان تپه شمالي محل اسكان خود را ترك نموده و احتمالا عده اي از آنها در فاصله حدود 600 متري جنوب تپه شمالي ساكن شدند، كه به دليل استمرار استقراري تپه جنوبي نام دارد. در اين دوره اولين ساكنين تپه جنوبي براي ساخت خانه هاي خود از خشت هاي قالبي مستطيل شكل استفاده كردند. اموات هنوز نيز به صورت جمع شده و به همراه اشياء و زيور آلات در زير كف خانه ها دفن مي شدند.

   در اواسط دوره سوم چرخ سفالگري وارد صنعت سفالگري شده و سفال ها در كوره هاي مخصوص كه حرارت آنها قابل كنترل بود پخته مي شد. در تزئين سفال ها از نقوش انساني و حيواني نيز استفاده مي شد. مطالعه بر روي اين نقوش، همچنين پژوهشهاي گياه باستان شناسي و جانور باستان شناسي نشان ميدهند كه در اين دوره كاشان داراي آب وهواي معتدل بوده و در آن انواع گياهان مانند: صنوبر، بيد، گز، بادام، انجير و ... و جانوراني مانند: بز، گوسفند،آهو، غزال، گاو، چيتا و آبزياني مانند: ماهي، قورباغه،
لاك پشت و پرندگاني چون مرغابي، مرغ ماهي خوار، لك لك، لاشخور و ... وجود داشتند.

در اين دوره صنعتگران سيلك روش استحصال نقره از سنگ معدن را شناخته و اشياء زينتي و زيورآلات را از نقره مي ساختند. يكي از مهمترين پديده هاي فرهنگي اواخر دوره سه سيلك، استفاده از مهرهاي مسطح است كه بيانگر وجود و رونق تجارت در اين دوره  مي باشد.

 

دوره چهار: اين دوره كه از حدود 5000 سال قبل آغاز شده و تا حدود 4500 سال قبل ادامه داشته به نام دورة آغاز نگارش يا آغاز شهرنشيني ياد مي شود.مهمترين پديده فرهنگي اين دوره را مي توان استفاده از خط و نگارش به صورت اوليه دانست. در اين دوره از مهرهاي استوانه اي يا سيلندري كه داراي نقوش زيباي جانوري يا هندسي است استفاده مي شود.

 

علاوه بر اين به دليل افزايش جمعيت و توليد زياد، ظروف سفالي منقوش جاي خود را به ظروف ساده و تقريباً خشن داد از شاخص هاي اين دوره علاوه بر مهرهاي استوانه اي، ساخت كاسه هاي كوچك خشن است كه در ادبيات باستان شناسي به كاسه لبه واريخته معروف هستند.

از مهمترين اثر معماري نمايان درسطح تپه جنوبي مي توان به سازه خشتي بزرگ اشاره نمود.

 

دكتر صادق ملك شهميرزادي مجري طرح بازنگري سيلك در اولين فصل پژوهشي خود در سيلك سازه خشتي موجود در سطح تپه جنوبي را از
كهن ترين زيگورات هاي ايران دانسته كه در اين دوره در كنار معبد اصلي شهر سيلك برپاشده بود، وي در گزارش فصل چهارم حفاري مي نويسد: "زيگورات سيلك كه در حال حاضر تنها 94/15 متر از ارتفاع اصلي آن باقي مانده است از سه طبقه سكو مطبق و يك پاگرد در جنوب سكوي اول و يك راه بالا رو ساخته شده است". در بازسازي جديد بناي زيگورات، اين راه به شكل پلكان نشان داده شده است.

 

 

پروفسور گيرشمن در طي حفاري در تپه جنوبي، ساخت و سازهاي سطح تپه و قبرستان ب اين سازه خشتي را همدوره با قبرستان ب (سه هزار سال پيش از حال) دانسته و آن را آكروپل شهري كه امروزه از بين رفته معرفي نمود.

به هر حال مشخص نمودن تاريخ دقيق، چگونگي و كاربري اين سازه ارزشمند خشتي، نيازمند انجام كاوش هاي تخصصي در آينده است.

 

دوره پنج: اين دوره كه تاريخي در حدود 3200 سال پيش دارد  متعلق به مهاجران تازه وارد به سيلك است. شاخصه فرهنگي اين اقوام توليد و استفاده از ظروف سفالي خاكستري رنگ است. آنچه از اين مهاجران باقي مانده آثار معماري موجود در سطح تپه مي باشد كه بر روي بقاياي معماري دوره قبل ساخته شده است. فرهنگ به خاكسپاري مردگان در خارج از محل زندگي و استفاده از قبرستان از اين دوره آغاز مي شود گورستان متعلق به مردمان اين دوره در 200 متري جنوب تپه جنوبي قرار داشت كه امروزه به كلي تخريب شده است. 15 قبر از مجموع قبور گورستان الف مورد كاوش هيئت فرانسوي قرار گرفت. به دليل اعتقاد به زندگي بعد از مرگ در كنار ميت اشياء سفالي، ابزار و ادوات مفرغي و آهني، مهره ها و آويزها قرار داده مي شد.

 

دوره شش: دوره شش در تپه جنوبي كه بين سالهاي 2900 و 2800 سال قبل اتفاق افتاده و متعلق به مردماني است كه اموات خود را درگورستان ب حدود 250 متري غرب تپه جنوبي دفن ميكردند. به عقيده پروفسور گيرشمن در اين دوره جمعيت جديدي وارد منطقه شده و تپه جنوبي را اشغال
مي كنند. نتيجه اين اشغال دستكاري
هاي عميق در تپه است. تمامي سطح تپه تراز و مسطح شده، در نتيجه خانه هاي دوره پنجم بطور كامل از بين
مي رود. جاي اين خانه ها را ساخت و سازهاي جديدي مي گيرد كه اشياء به دست آمده از آنها مشابه گورستان ب است.

 

 

   مردمان صاحب اين گورستان پس از اينكه مرده را به همراه ظروف سفالي، لوازم مفرغي و... در گور مي گذاشتند چاله را با خاك پر كرده و به شكل تپه در مي آوردند. در برخي از گورها بالاي اين تپه با سنگ هاي تراش خورده و يا آجرهاي بزرگ پوشانده مي شد كه احتمالاً بيانگر منزلت بالاي متوفي باشد. از مجموع قبرهاي اين گورستان حدود 200 قبر توسط هيئت فرانسوي كاوش شد.

از شاخصه هاي دوره شش ظروف سفالي اين گورستان است كه به نظر
مي رسد كاربرد تدفيني داشته اند. بعضي از اين ظروف لوله دار و يا به شكل حيوانات و پرندگان هستند كه سطح آنها تماماً با نقوش هندسي، حيواني و انساني تزئين شده است.

 

 

تاریخ ارسال: 1348/10/11
تعداد بازدید: 267

ارتباط با ما


خانه هنرمندان کاشان - خانه تاریخی تاج

آدرس : کاشان .خیابان علوی. خانه تاریخی تاج

شماره تماس : 03155224868

طراحی و تولید: ایده پرداز طلوع